Twee auto's, dezelfde deuk in hetzelfde portier, en toch een duidelijk verschillende calculatie. De ene is uni-wit, de andere parelmoerwit. Klanten vragen ons dan terecht: het is toch even veel plaatwerk?
Dat klopt. Het verschil zit niet in het plaatwerk maar in de lak, en vooral in wat er nodig is om een kleur onzichtbaar te laten aansluiten op de rest van uw auto. Hieronder leggen we uit hoe uw lak is opgebouwd, waarom sommige kleuren zichzelf makkelijk laten herhalen en andere niet, en welke stappen daar werkelijk tijd kosten. Zonder bedragen, want die hangen van uw auto af, maar wel met de eerlijke redenen erachter.
Uw lak bestaat uit lagen
Wat u als "de kleur" ziet, is bijna nooit één laag verf. Vakmatig wordt er geteld vanaf de plamuur- en grondlaag:
- Eenlaags: één gepigmenteerde decklaag zonder blanke lak. U komt dit nog tegen op bedrijfswagens, werkmaterieel en oldtimers, nauwelijks nog op personenauto's.
- Tweelaags: basislak plus tweecomponenten-blanke lak. Dit is tegenwoordig de standaard, ook voor een "gewoon" wit of rood.
- Drielaags: een dekkende grondtoon, daarbovenop een doorschijnende tussentoon, en dan blanke lak.
- Vierlaags: grondtoon, effectlaag en daarbovenop nog een ingekleurde blanke of transparante laag.
Belangrijk om te weten: mat is geen kleur, maar een glansgraad. Het matte zit in de blanke lak. Matzwart kan dus tegelijk uni zijn, en er bestaat evengoed matte metallic.
Wat het pigment doet
De Duitse brancherichtlijn voor reparatielakken, opgesteld door lakfabrikanten, schadeherstellers, verzekeraars en autofabrikanten waaronder BMW en Volkswagen, beschrijft de soorten zo:
- Uni is eenkleurig, zonder effectpigment. Het licht wordt geabsorbeerd en teruggekaatst, ongeacht de hoek waaronder u kijkt.
- Metallic dankt zijn effect aan aluminiumpigmenten in verschillende korrelgroottes. Dat zijn in feite microscopisch kleine spiegeltjes die een licht-donkereffect geven als u om de auto heen loopt.
- Parelmoer werkt met parelglanspigment en geeft geen licht-donkerverschil maar een veranderende kleur, afhankelijk van de kijkhoek.
Parelmoerpigment is technisch interessant omdat de korrel zelf vaak kleurloos is. Het is een micaplaatje met een coating, meestal van titaandioxide, en de kleur ontstaat door lichtinterferentie in die laag. Hoe dik die coating is, bepaalt welke kleur u ziet. Dat principe verklaart meteen het volgende punt.
Waarom de laagdikte bij drielaags de kleur bepaalt
Bij een drielaagse kleur wordt de grondtoon dekkend gespoten en de tussentoon doorschijnend. De brancherichtlijn stelt het onomwonden: verschillende laagdiktes hebben een bepalende invloed op de uiteindelijke kleur, en kleur en effect worden mede bepaald door het aantal spuitgangen.
AkzoNobel schrijft in zijn technische documentatie voor drielaagse kleuren hetzelfde: de kleur van de grondlaag en de dikte van de tussenlaag bepalen samen de tint.
Gevolg: bij een drielaagse kleur kunt u niet simpelweg de formule aanmaken en spuiten. Twee spuiters met exact hetzelfde blik lak krijgen een andere tint als de een vier gangen spuit en de ander vijf. De kleur moet gespoten worden tot hij klopt, niet gemengd tot hij klopt.
De uitspuitkaart: waarom wij eerst een proefplaatje maken
Daarom begint het werk niet aan uw auto maar op een proefplaat.
Voor drielaagse kleuren beschrijft AkzoNobel een vaste methode: de grondtoon op een plaat, die in ongeveer zes gelijke segmenten afplakken, per segment één extra tussenlaag aanbrengen, en de helft blank lakken. Zo ziet de spuiter precies wat elke extra spuitgang met de kleur doet. Bij het echte werk wordt er dan bewust één gang te kort gespoten, waarna opnieuw wordt vergeleken en beslist hoeveel er nog bij moet.
Bij matte lak is een proefplaatje helemaal onmisbaar. De glansgraad wordt bij matte blanke lak zelf gemengd en verschuift door spuittechniek, aflufttijd, temperatuur, luchtvochtigheid en laagdikte: hoe dikker de laag, hoe hoger de glans. Die valt alleen vast te stellen door hem eerst uit te spuiten.
Dit is echt werk, geen formaliteit. In de gangbare lakcalculatiesystemen staan "lak aanmengen" en "kleurmonster en kleurbepaling" dan ook als aparte arbeidsposten.
Eén eerlijke kanttekening die de branche zelf maakt: honderd procent gelijkheid bestaat niet altijd. De richtlijn stelt vast dat volledige kleur- en effectovereenstemming bij reparatielakwerk niet in alle gevallen mogelijk is, en dat ondanks digitale kleurmeetapparatuur "het oog van de vakman onmisbaar" blijft.
Doorspuiten: waarom één kras drie panelen kan kosten
Dit is de grootste en meest onbegrepen kostenpost, dus hier iets uitgebreider.
Er zijn twee vormen van uitvloeien. Binnen het paneel loopt de basislak traploos uit van de herstelplek naar de onbeschadigde lak ernaast. Dat is wat vakmensen spot repair noemen, en dat is altijd het streefdoel: eventuele verschillen blijven dan binnen dat ene deel en worden niet naar de rand met het buurpaneel gedragen.
Lukt dat niet, dan wordt er doorgespoten naar het aangrenzende deel: dat onbeschadigde buurpaneel wordt fijn geschuurd, de basislak loopt daar traploos op uit, en vervolgens krijgen alle betrokken delen over hun volle oppervlak blanke lak. Zo ontstaat een optische aansluiting in kleur, effect, structuur én glansgraad.
Hoe groot die uitloopzone moet zijn, hangt af van de laksoort. PPG schrijft in zijn eigen procedure een uitloopzone van minimaal 12 inch voor bij standaardkleuren, en minimaal 24 inch bij drie- en vierlaagse kleuren. Dat zijn de eisen van die fabrikant, geen algemene norm, maar de verhouding is veelzeggend: bij drielaags ongeveer het dubbele.
Daar komt bij dat bij parelmoer-drielaags twee lagen apart moeten uitlopen, de voorlak én de parelmoerbasislak, elk met een eigen overgangszone. Bij vierlaags zijn dat er drie.
En dan het punt dat op uw calculatie zichtbaar wordt: een buurpaneel dat alleen wordt meegelakt om de kleur te laten kloppen, telt in de calculatie als een volwaardige oppervlaktelakkering. Het is onbeschadigd, maar het gaat wel de cabine in. Vaak moeten er bovendien handgrepen, lijsten of spiegelkappen af, en soms sneuvelt daarbij een clip die vervangen moet worden.
Wie die beslissing neemt, staat ook in de richtlijn: de uitvoerend spuiter, op basis van de ligging van de schade, de vorm van het oppervlak en de laksoort, aan de hand van zijn eigen uitgespoten kleurmonsters. En hij moet die keuze kunnen onderbouwen richting u, de expert of de verzekeraar. Dat doen wij dan ook: staan er drie panelen op de calculatie, dan leggen we uit waarom.
Zilver en licht uni zijn lastiger dan hun reputatie
Twee hardnekkige misverstanden. Uni-wit is niet automatisch het makkelijkste geval: lichte uni-tinten als wit, geel en rood zijn juist moeilijker te reproduceren en duidelijk minder tolerant voor kleine afwijkingen dan donkere uni-tinten, en moderne lood- en chromaatvrije pigmenten dekken minder goed. En zilver en zeer fijne metallics zijn berucht: kleuren als zilver, champagne en aluminium neigen naar wolk- en streepvorming en vragen daarom een groter doorspuitoppervlak dan een tweelaags uni. Veel mensen denken dat zilver alles verbergt; in de spuitcabine is het omgekeerde waar.
Matte lak is een aparte wereld
Heeft u matte lak, dan gelden andere regels, en die zijn streng.
Polijsten kan niet. AkzoNobel is daar onomwonden over: bij een matte afwerking is geen enkele vorm van polijsten of in de was zetten mogelijk, omdat de wrijving en de schuurmiddelen glanzende plekken achterlaten. En, belangrijker nog: is een plek eenmaal glanzender geworden, dan is het enige herstel die plek opnieuw spuiten. PPG zegt hetzelfde in andere woorden: stevig wrijven brandt de lak in en geeft een permanente glimplek.
Daaruit volgt de rest vanzelf:
- Een stofje in de lak kan er niet uitgepolijst worden. Bij hoogglans is dat routine, bij mat niet. Het werk moet in één keer goed.
- Er wordt meestal een compleet paneel gelakt. De richtlijn stelt dat bij matte kleuren in de regel alleen complete carrosseriedelen gelakt kunnen worden, en de matte blanke lak van AkzoNobel is uitdrukkelijk bedoeld voor een volledige overspuiting of van rand tot rand.
- Bij hoogglans bestaat namelijk een goedkope uitweg: de blanke lak laten uitlopen en de overgangszone napolijsten. Bij mat vervalt die mogelijkheid volledig. Dat is de werkelijke reden dat matte schade duurder uitpakt.
Onderhoud na herstel. Geen wasstraat en geen borstels, en geen was, polish, glansmiddel of quick detailer. Wel met de hand wassen met een pH-neutrale shampoo, een zachte spons, veel water en niet hard wrijven, en niet in de volle zon. Verwijder vogelpoep en insecten direct en laat nooit reinigingsmiddel opdrogen op de lak. Let op de plekken rond de deurgrepen: juist daar ontstaat door wrijving glans. Na een nieuwe lakbeurt geldt bovendien een wachttijd voordat u chemisch reinigt, minimaal een week en liefst drie. Meer daarover in nazorg na spuitwerk en schade in de wasstraat.
De kleurcode is een beginpunt, geen antwoord
Uw auto heeft een kleurcode, en die is nodig. Maar hij is niet genoeg, om vier redenen.
Er zijn varianten. Bij dezelfde fabriekscode horen doorgaans meerdere formules, doordat productieomstandigheden per fabriek en per charge verschillen. Het is dus zoeken naar de juiste variant, beoordeeld in daglicht of kleurgecorrigeerd licht.
De code zegt niets over de laksoort. De richtlijn waarschuwt hier expliciet voor: de lakinformatie uit de voertuiggegevens komt niet noodzakelijk overeen met het laksysteem dat bij reparatie nodig is, en een kleur die in de fabrieksgegevens als tweelaags staat kan in herstel een drielaagse opbouw vergen. Ook registreert zo'n bevraging niet of er ooit is overgespoten.
Uw auto is ouder geworden. Weer en uv-licht veranderen de lak, en bij sterk verweerde lak is het glansverschil niet meer weg te polijsten. De kleurcode beschrijft uw auto zoals hij de fabriek verliet; de spuiter moet matchen op uw auto zoals hij nu is. Daarom houden wij het proefplaatje tegen het paneel naast de schade, in daglicht, en niet alleen tegen een kleurenwaaier.
Kunststof delen wijken af fabriek al af. Bumpers en spiegelkappen krijgen een andere voorbehandeling en lakopbouw dan het plaatwerk. Volledige kleur- en effectovereenstemming tussen carrosserie en kunststof aanbouwdelen is volgens de richtlijn niet mogelijk, ook niet bij een nieuwe auto. Ziet u uw bumper in bepaald licht net iets anders dan het spatbord, dan is dat meestal geen fout van de spuiter. Meer over codes in de kleurcode van uw auto vinden.
Wat de kosten werkelijk bepaalt
Niet "parelmoer is duur", maar dit:
| Kostendrijver | Waarom het tijd kost |
|---|---|
| Aantal panelen in de cabine | Een meegelakt buurdeel telt als volwaardige oppervlaktelakkering |
| Grootte van de uitloopzone | Schaalt mee met de laksoort, bij drielaags ongeveer dubbel |
| Aantal effectlagen | Elke kleurgevende laag moet apart uitlopen |
| Proefplaatjes maken en beoordelen | Aparte arbeidspost, bij drielaags vaak meerdere platen |
| Extra droog- en uithardstappen | Aflufttijden tussen lagen, soms twee keer blanke lak met schuren ertussen |
Kortom: het verschil zit in arbeid en cabinetijd, niet alleen in duurdere verf. Meer over de opbouw van een calculatie leest u in kosten van autoschade herstellen.
Veelgestelde vragen
Waarom is parelmoer of drielaags lak duurder om te herstellen?
Bij een drielaagse kleur ligt er een doorschijnende tussenlaag tussen de grondtoon en de blanke lak. De uiteindelijke kleur hangt af van de dikte van die laag en van het aantal spuitgangen, dus de tint moet eerst op proefplaatjes worden bepaald in plaats van alleen gemengd. Daar komt bij dat de uitloopzone groter is en dat bij parelmoer twee lagen apart moeten uitlopen. Het verschil zit dus vooral in arbeid en cabinetijd.
Kan matte lak gepolijst worden?
Nee. AkzoNobel stelt dat geen enkele vorm van polijsten of in de was zetten mogelijk is op een matte afwerking, omdat wrijving en schuurmiddelen glanzende plekken achterlaten. Is een plek eenmaal glanzend geworden, dan is het enige herstel die plek opnieuw spuiten. Ook een stofje in de lak kan er bij mat niet uitgepolijst worden.
Kan matte lak lokaal gerepareerd worden?
In de regel wordt bij matte kleuren een compleet carrosseriedeel gelakt. Bij hoogglans kan een overgang worden afgewerkt door de blanke lak te laten uitlopen en die zone na te polijsten; bij mat bestaat die stap niet, dus wordt de lak doorgezet tot een natuurlijke rand. Matte lak is dus wel degelijk te herstellen, alleen zelden op een klein vlakje.
Kan een drielaagse kleur alleen op de beschadigde plek hersteld worden?
Dat kan, maar het vraagt meer werk en een zeer zorgvuldige werkwijze. Lakfabrikanten publiceren er complete procedures voor, met proefplaatjes om het aantal tussenlagen te bepalen. De vuistregel blijft dat uitvloeien binnen het beschadigde deel het streefdoel is, en dat pas wordt doorgespoten naar een buurpaneel als de kleur anders niet aansluit.
Waarom moet een onbeschadigd portier mee gespoten worden?
Om de kleur te laten aansluiten. De basislak loopt traploos uit in het aangrenzende deel, zodat een minimaal verschil in kleur of effect niet op de naad tussen twee panelen zichtbaar wordt. Dat buurdeel krijgt daarna over het volle oppervlak blanke lak en telt in de calculatie als een volwaardig te lakken vlak. De spuiter beslist dit aan de hand van zijn eigen uitgespoten kleurmonsters en moet die keuze kunnen onderbouwen.
Waarom ziet mijn bumper er iets anders uit dan het spatbord?
Kunststof aanbouwdelen krijgen af fabriek een andere voorbehandeling en lakopbouw dan het plaatwerk. Volledige overeenstemming in kleur en effect tussen carrosserie en kunststof delen is daardoor niet mogelijk, ook niet bij een fabrieksnieuwe auto. Onder bepaalde lichtomstandigheden valt dat op, en dat is meestal geen herstelfout.
Kort samengevat
De kleur van uw auto is geen smaakkwestie op de calculatie. Uni ligt vast, metallic reageert op de kijkhoek, parelmoer verandert van kleur, en bij drielaags bepaalt de laagdikte de tint, zodat die eerst uitgespoten moet worden voordat uw auto de cabine in mag. Zilver en licht uni zijn lastiger dan hun reputatie, en matte lak laat zich niet polijsten, wat de goedkope route eenvoudigweg uitsluit. Wat u op de factuur ziet, is vooral arbeid en cabinetijd.
Wilt u weten wat dat voor uw auto en uw kleur betekent? Kom langs in Maastricht of bel ons. We kijken naar de lak, de code en de opbouw, en leggen u uit wat er nodig is en waarom.
